Hendrika Johanna van Leeuwen

Η ξεχασμένη φυσικός  Πρωτοπόρος της Κβαντικής Μηχανικής

Η Hendrika Johanna van Leeuwen (1887 – 1974) ήταν Ολλανδή φυσικός που στη διδακτορική της διατριβή εξήγησε ότι ο μαγνητισμός στα στερεά είναι ένα κβαντομηχανικό φαινόμενο. Ήταν ακόμα η πρώτη γυναίκα καθηγήτρια στο Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο του Ντέλφτ [1]

Γεννήθηκε στη Χάγη της Ολλανδίας στις 3 Ιουλίου 1887. Σπούδασε φυσική στο Πανεπιστήμιο του Leiden υπό την καθοδήγηση του Hendrik Antoon Lorentz  (Νόμπελ φυσικής 1902) και απέκτησε το διδακτορικό της το 1919.

Η διδακτορική της διατριβή είχε τίτλο «Προβλήματα της ηλεκτρονικής θεωρίας του μαγνητισμού»  και επικεντρώθηκε να αποδείξει γιατί ο μαγνητισμός είναι ουσιαστικά ένα κβαντομηχανικό φαινόμενο. Η κλασική φυσική δεν μπορεί να εξηγήσει τον παραμαγνητισμό, τον διαμαγνητισμό και τον σιδηρομαγνητισμό.  Το συμπέρασμα αποτελεί σήμερα  το «θεώρημα Bohr- van Leeuwen». (Το θεώρημα Bohr–Van Leeuwen ανακαλύφθηκε από τον Niels Bohr το 1911 στη διδακτορική του διατριβή χωρίς όμως να δημοσιευτεί και αργότερα ανακαλύφθηκε ξανά από την Hendrika Johanna van Leeuwen στη δική της διδακτορική διατριβή το 1919).

Η Van Leeuwen συνέχισε να ερευνά μαγνητικά υλικά στο «Technische Hogeschool Delft» (τώρα ονομάζεται Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο του Ντελφτ), αρχικά το 1920 ως «βοηθός», και στη συνέχεια προήχθη σε αναγνώστρια στη θεωρητική και εφαρμοσμένη φυσική. Το 1947 διορίστηκε εκεί καθηγήτρια, η πρώτη γυναίκα καθηγήτρια. Μέχρι τη συνταξιοδότησή της το 1952,  έδινε διαλέξεις για τον σιδηρομαγνητισμό και την ειδική σχετικότητα.

Πέθανε στο σπίτι της στο Ντέλφτ της Ολλανδίας στις 26 Φεβρουαρίου 1974.

Πηγές: 

https://en.wikipedia.org/wiki/Hendrika_Johanna_van_Leeuwen

https://shequantum.org/2023/12/02/3-of-our-women-of-quantum-series-theoretical-physicist-professor-hendrika-johanna-van-leeuwen/

---

[1] Delft University of Technology (TU Delft): Είναι το μεγαλύτερο και παλαιότερο πολυτεχνείο της Ολλανδίας. Ιδρύθηκε το 1842 ως Βασιλική Ακαδημία από τον βασιλιά Willem στην πόλη Delft της Ολλανδίας.

Emmy Noether

 

Μια σπουδαία μαθηματικός που καθόρισε την εξέλιξη της σύγχρονης φυσικής

H Amalie Emmy Noether (1882 – 1935) ήταν Γερμανίδα μαθηματικός και θεωρητική φυσικός, εβραϊκής καταγωγής. Θεωρείται η μαθηματικός του 20^ου αιώνα και «Αλγεβίστρια» με μεγάλη επιρροή . Συνέβαλε ουσιαστικά στη δημιουργία της σύγχρονης άλγεβρας, που βασίζεται στην αφηρημένη μελέτη των αλγεβρικών δομών. 

Στη φυσική, διατύπωσε και απέδειξε τα θεωρήματα  που φέρουν το όνομά της (1^ο και 2^ο θεώρημα Noether), τα οποία εξηγούν τη θεμελιώδη σχέση μεταξύ συμμετρίας και των νόμων διατήρησης. Θεωρούνται βασικά τόσο για τη γενική σχετικότητα όσο και για τη φυσική των στοιχειωδών σωματιδίων.

Γεννήθηκε το 1882 στο Erlangen της Γερμανίας. Ο πατέρας της, Max Noether, ήταν διακεκριμένος μαθηματικός και καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της πόλης. Η μητέρα της, Ida Kaufman, προέρχονταν από εύπορη οικογένεια. Από το 1889 έως το 1897 φοίτησε σε σχολείο του Erlangen και παρακολούθησε μαθήματα γερμανικών, αγγλικών, γαλλικών, αριθμητικής και πιάνου. Το 1900, πήρε πτυχίο που της επέτρεπε να διδάσκει αγγλικά και γαλλικά σε σχολεία θηλέων. Όμως η Noether δεν έγινε τελικά καθηγήτρια γλωσσών αλλά αποφάσισε να ακολουθήσει το δύσκολο για τα κορίτσια της εποχής εκείνης δρόμο και να σπουδάσει μαθηματικά. Στις γυναίκες επιτρέπονταν να παρακολουθούν ανεπίσημα τα μαθήματα στο Πανεπιστήμιο και μόνο μετά από άδεια του κάθε καθηγητή. Ξεκίνησε τις σπουδές της ως ακροάτρια στο Πανεπιστήμιο του Erlangen [1] το 1901.

Το 1902, πέρασε τις εισαγωγικές εξετάσεις και φοίτησε αρχικά ως ακροάτρια και στη συνέχεια κανονικά στα Πανεπιστήμια του Gottingen και του Erlangen έως το 1907 που πήρε το διδακτορικό της. O δρόμος της ακαδημαϊκής καριέρας ήταν ακόμη κλειστός για τις γυναίκες και η Emmy παρέμεινε στη γενέτειρά της όπου βοηθούσε τον πατέρα της και παράλληλα ασχολούνταν με τη δική της έρευνα. Με την εμφάνιση των πρώτων της επιστημονικών δημοσιεύσεων η φήμη της άρχισε να εξαπλώνεται και το 1913 έδωσε διάλεξη στη Βιέννη.

Το 1915 έλαβε πρόσκληση από τον Felix Klein να ενταχθεί στο τμήμα μαθηματικών στο Πανεπιστήμιο του Γκέτινγκεν, όπου συγκεντρώθηκαν οι μεγαλύτεροι μαθηματικοί στη Γερμανία της εποχής, τουλάχιστον μέχρι την άνοδο των Ναζί στην εξουσία. Στο Göttingen, η Noether μπορούσε να διδάξει, χωρίς πληρωμή, με το όνομα του μαθηματικού David Hillbert. Ο Hillbert δίδασκε την πρώτη τάξη του μαθήματος και η Noether στη συνέχεια δίδασκε τις υπόλοιπες τάξεις ως «βοηθός διδασκαλίας».

Το 1919, η Noether μετά από αλλαγή της νομοθεσίας, απέκτησε το δικαίωμα να διδάσκει χωρίς αμοιβή. Το 1922, άρχισε να παίρνει ένα μικρό μισθό. Η θέση της όμως στο Πανεπιστήμιο του Gottingen δεν άλλαξε όχι μόνο γιατί ήταν γυναίκα αλλά επίσης γιατί ήταν Εβραία και οπαδός του ειρηνιστικού κινήματος. Τον Απρίλιο του 1933, οι ναζί προκάλεσαν την απόλυσή της από το Πανεπιστήμιο. H παραμονή της στη Γερμανία ήταν πια επικίνδυνη. Με τη βοήθεια του Albert Einstein μετανάστευσε στην Αμερική και το Σεπτέμβριο του ίδιου έτους, η Noether δέχτηκε θέση επισκέπτη καθηγητή στο Γυναικείο Κολέγιο Bryn Mawr στις ΗΠΑ. Προσκλήθηκε επίσης να παραδίδει εβδομαδιαίες διαλέξεις στο Ινστιτούτο Προηγμένων Μελετών στο Πανεπιστήμιο Princeton.

Ήταν τόσο εξαιρετική στη δουλειά της  που ο ίδιος ο Einstein την αποκαλούσε «δημιουργική μαθηματική ιδιοφυία».

Το 1935, αρρώστησε βαριά και πέθανε μετά από εγχείρηση στην οποία υπεβλήθη, σε ηλικία 53 ετών.

Το έργο της Noether συνεχίζει να παίζει καθοριστικό ρόλο στην εξέλιξη της Φυσικής, όπως στην θεωρία της υπερσυμμετρίας, η οποία ελέγχεται στον επιταχυντή αδρονίων του Cern και στη διατήρηση της πληροφορίας στις μαύρες τρύπες.

Πορτρέτο της Emmy Noether, ακρυλικό σε καμβά από την Αμερικανίδα ζωγράφο Jennifer Mondfrans.

Στηρίζεται στην φωτογραφία της (περίπου 1900) / από την wikipedia.

 Πηγές:

https://en.wikipedia.org/wiki/Emmy_Noether

---

[1] Friedrich-Alexander-Universität Erlangen-Nürnberg (FAU): Δημόσιο ερευνητικό πανεπιστήμιο στις πόλεις Ερλάνγκεν και Νυρεμβέργη στη Βαυαρία της Γερμανίας. Ιδρύθηκε το 1742 στο Bayreuth και μετακόμισε στο Erlangen το 1743. Το 1972 το «Teacher Training College» στη Νυρεμβέργη ενσωματώθηκε σ’ αυτό και από τότε το συνδυασμένο ίδρυμα έχει  φυσική παρουσία  και στις δύο πόλεις.