Οι Αφανείς γυναίκες της Κβαντικής Φυσικής - "Beyond Knabenphysik"

Ο όρος «Knabenphysik» / "η φυσική των αγοριών" χρησιμοποιήθηκε για να αναδείξει το γεγονός ότι η κβαντική φυσική αναπτύχθηκε από μια ομάδα εξαιρετικά νεαρών επιστημόνων στα μέσα της δεκαετίας του 1920,  όπως ήταν ο Heisenberg, ο Dirac,  ο Pauli και άλλοι. 

Σήμερα, ο όρος περιέχει έμφυλη  προκατάληψη και αγνοεί τη συμβολή των γυναικών επιστημόνων στην εξέλιξη της κβαντικής φυσικής.

Το 2025, στο πλαίσιο του Διεθνούς Έτους Κβαντικής Επιστήμης και Τεχνολογίας, από τις εκδόσεις Cambridge University Press, εκδόθηκε ένα βιβλίο με τίτλο:

«Γυναίκες στην Ιστορία της Κβαντικής Φυσικής»

Beyond Knabenphysik

Το βιβλίο  φέρνει στο φως τις ζωές και το έργο 16  γυναικών που βοήθησαν στην οικοδόμηση του κβαντικού κόσμου.

Ας γνωρίσουμε σύντομα αυτές τις γυναίκες ...

• Williamina Fleming 

(1857–1911)

Αμερικανίδα με καταγωγή από τη Σκωτία, αυτοδίδακτη αστρονόμος της Βικτωριανής εποχής, που εργάστηκε από το 1881 ως μια από τις γυναίκες «ανθρώπινοι υπολογιστές» του Αστεροσκοπείου του Κολλεγίου Χάρβαρντ. 

Εκεί, έκανε μαθηματικούς υπολογισμούς από αστρονομικές πλάκες, ανέπτυξε ένα νέο σύστημα ταξινόμησης των αστεριών σύμφωνα με τα φάσματά τους και έγινε επιμελήτρια αστρονομικών φωτογραφιών. 

Το φάσμα του ιονισμένου ατόμου ηλίου που ανακάλυψε, έγινε αργότερα το αποδεικτικό στοιχείο για το ατομικό μοντέλο του Bohr.

• Hendrika Johanna van Leeuwen 

(1887 – 1974) 

Η ξεχασμένη φυσικός  Πρωτοπόρος της Κβαντικής Μηχανικής

Ολλανδή φυσικός που στη διδακτορική της διατριβή το 1919, εξήγησε ότι ο μαγνητισμός στα στερεά, είναι ένα κβαντομηχανικό φαινόμενο. 

Το συμπέρασμα αποτελεί σήμερα  το «θεώρημα Bohr - van Leeuwen». 

Το 1947,  έγινε η πρώτη γυναίκα καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο του Ντέλφτ της Ολλανδίας. 

• Hertha Sponer 

(1895 – 1968)

Ειδική στην Κβαντική Φασματοσκοπία

Γερμανίδα φυσικός, μια από τις πρώτες γυναίκες στη Γερμανία που απέκτησε  διδακτορικό στη Φυσική και το δικαίωμα να διδάσκει επιστήμες σε γερμανικό πανεπιστήμιο. Αν και είχε δημοσιεύσει περισσότερες από 20 εργασίες χρησιμοποιώντας την κβαντομηχανική και προτείνοντας νέες εφαρμογές της θεωρίας σε άτομα και διατομικά μόρια, όταν οι Ναζί ήρθαν στην εξουσία, απολύθηκε από τη θέση της λόγω των έντονων προκαταλήψεων κατά των γυναικών επιστημόνων. 

Το 1936 έγινε η πρώτη γυναίκα στο διδακτικό προσωπικό του Πανεπιστημίου Ντιουκ στις ΗΠΑ. 

• Lucy Mensing

(1901 – 1995)

Γερμανίδα φυσικός, μια από τις πρωτοπόρους της Κβαντομηχανικής.

Το 1925, απέκτησε το διδακτορικό της στη θεωρητική φυσική συνεργαζόμενη με τον Wolfgang Pauli και λίγο αργότερα στο Göttingen έγινε το πρώτο άτομο που εφάρμοσε την μηχανική των πινάκων σε διατομικά μόρια. 

Η καριέρα της στη φυσική έληξε λίγο μετά τον γάμο της με τον συνάδελφό της φυσικό Wilhelm Schütz το 1928, επιλέγοντας την οικογένεια, απογοητευμένη από το ανδροκρατούμενο κλίμα στη φυσική . 

• Jane Dewey 

(1900−1976)

Αμερικανίδα  φυσικός και μέλος της «τυχερής γενιάς» φυσικών επιστημόνων που πρωτοστάτησαν στην κβαντική φυσική τη δεκαετία του 1920.

Απέκτησε πτυχίο από το  κολλέγιο Barnard  και διδακτορικό από το Τεχνολογικό Ινστιτούτο της Μασαχουσέτης (MIT) το 1925. Συνέχισε σπουδές στο Ινστιτούτο Θεωρητικής Φυσικής του Niels Bohr στην Κοπεγχάγη, ένα από τα κορυφαία κέντρα έρευνας για την κβαντομηχανική. Εκεί διεξήγαγε πειραματική έρευνα σχετικά με το φαινόμενο Stark στο ήλιο, ένα σημαντικό επίτευγμα στην κβαντική οπτική.

Οι πολλά υποσχόμενες όμως ικανότητές της, δεν  μεταφράστηκαν σε μια επιτυχημένη ακαδημαϊκή καριέρα…

• Mary Laura Chalk Rowles 

(1904 – 1996)

Καναδή φυσικός και η πρώτη γυναίκα που απέκτησε διδακτορικό στη φυσική από το Πανεπιστήμιο McGill το 1928. 

Είναι περισσότερο γνωστή για τη διεξαγωγή μιας πρώιμης πειραματικής επαλήθευσης της κυματικής διατύπωσης της κβαντικής μηχανικής του Erwin Schrödinger, εργαζόμενη με τον φυσικό  John Stuart Foster. 

• Elizabeth Monroe Boggs

(1913 – 1996)

Μια πρώιμη λάτρης της κβαντικής χημείας

Αμερικανίδα επιστήμονας που σπούδασε μαθηματικός στο κολέγιο Bryn Mawr, μαθηματικός χημικός στο Πανεπιστήμιο του Cambridge και θεωρητικός χημικός στο Πανεπιστήμιο Cornell, πριν ενταχθεί στο Manhattan Project στο Εργαστήριο Έρευνας Εκρηκτικών. 

Η επιστημονική της καριέρα έληξε με τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο και από τότε δραστηριοποιήθηκε σε μια υπέρμαχο του κινήματος για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία. 

Katherine  Way 

(1902 – 1995)

Η «μητέρα» των πυρηνικών δεδομένων

 

Αμερικανίδα πυρηνικός φυσικός.

Το 1942 ξεκίνησε να εργάζεται στο Manhattan Project, στο Μεταλλουργικό Εργαστήριο του Πανεπιστημίου του Σικάγου. Εκεί συνέβαλε στο σχεδιασμό του αντιδραστήρα Chicago Pile 1 και ήταν ειδική των ραδιενεργών διασπάσεων. Με τον φυσικό Eugene Wigner ανέπτυξε την προσέγγιση «Way-Wigner» για την αποσύνθεση των προϊόντων πυρηνικής σχάσης. 

Παρά το έργο της για τα πυρηνικά όπλα, δεν ήταν υπέρμαχος της χρήσης τους. 

• Sonja Ashauer

(1923 – 1948)

Βραζιλιάνα φυσικός με σπουδές στο Πανεπιστήμιο του Σάο Πάολο. Τον Ιανουάριο του 1948, έγινε η πρώτη γυναίκα από τη Βραζιλία που της απονεμήθηκε διδακτορικό στη φυσική, αφού σπούδασε για τρία χρόνια στο Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ με τον  Πολ Ντιράκ. 

Στη διατριβή της  με τίτλο «Προβλήματα στα ηλεκτρόνια και την ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία» εξερεύνησε τον πρωτοποριακό τομέα της Κβαντικής Ηλεκτροδυναμικής . Μερικούς μήνες αργότερα πέθανε από πνευμονία.

• Chien-Shiung Wu 

(1912 – 1997) 

Κινεζο - Αμερικανίδα φυσικός, η οποία έχει χαρακτηριστεί ως η  «Πρώτη Κυρία της Φυσικής» και «η Μαντάμ Κιουρί της Κίνας».

Με πρωτοποριακό έργο, ασχολήθηκε στο πυρηνικό πρόγραμμα των ΗΠΑ (Manhattan Project) και απέδειξε πειραματικά (με το πείραμα Wu) τη μη διατήρηση της ισοτιμίας για τα ασθενώς αλληλοεπιδρώντα σωματίδια.

Το 1949 επινόησε ένα πείραμα, με το οποίο κατέγραψε στοιχεία για την ύπαρξη κβαντικής διεμπλοκής των σκεδαζόμενων φωτονίων από την εξαΰλωση ηλεκτρονίων-ποζιτρονίων.

• Grete Hermann 

(1901–1984)

Γερμανίδα μαθηματικός και φιλόσοφος , γνωστή για το έργο της στα μαθηματικά , τη φυσική , τη φιλοσοφία και την εκπαίδευση.

Το πρώιμο φιλοσοφικό της έργο πάνω στα θεμέλια της κβαντομηχανικής παρουσιάστηκε στο βιβλίο της «Τα θεμέλια της κβαντομηχανικής στη φιλοσοφία της φύσης» , (1935).

• Lídia Salgueiro

(1917 – 2009)

Πορτογαλίδα φυσικός, πρωτοπόρος στους τομείς της Πειραματικής και της Ατομικής Φυσικής. 

Μεταξύ 1940 και 1960, στο Εργαστήριο Φυσικής του Πανεπιστημίου της Λισαβόνας, μαζί με μια ομάδα γυναικών ασχολήθηκαν με τη μελέτη της ακτινοβολίας που εκπέμπεται σε ατομικό και πυρηνικό επίπεδο, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στη φασματοσκοπία ακτίνων Χ  και την έρευνα στην κβαντική φυσική.

• Carolyn Beatrice Parker 

(1917–1966) 

Θεωρείται η πρώτη Αφροαμερικανίδα που απέκτησε μεταπτυχιακό δίπλωμα στη φυσική από το Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν (1941) και δεύτερο μεταπτυχιακό από το ΜΙΤ το 1951. 

Δίδαξε σε πολλά δημόσια λύκεια και δύο κολέγια, ήταν επιστήμονας στο Manhattan Project (τοποθεσία Ντέιτον, Οχάιο), ασχολήθηκε με τη χρήση του πολώνιου στις ατομικές εκρήξεις  και εργάστηκε ως τεχνική αναλύτρια σε ένα μεγάλο στρατιωτικό ερευνητικό εργαστήριο. 

• Freda Friedman Salzman 

(1927–1981)

Αμερικανίδα θεωρητικός φυσικός με συνεισφορά στην πυρηνική και στη σωματιδιακή φυσική.

Εκτός από επιστήμονας, με μεταδιδακτορικές και ερευνητικές θέσεις στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ευρώπη μετά το διδακτορικό της το 1953, ήταν και ακτιβίστρια  κατά των θεσμικών εμποδίων για τις γυναίκες στον ακαδημαϊκό χώρο, ιδίως των πολιτικών κατά του νεποτισμού που επηρέαζαν δυσανάλογα τις γυναίκες συζύγους των μελών ΔΕΠ.

• Maria Lluïsa Canut 

(1924–2005)

Ισπανίδα φυσικός που ειδικεύτηκε στην κρυσταλλογραφία και στην εφαρμογή της περίθλασης ακτίνων Χ στον προσδιορισμό μοριακών κρυσταλλικών δομών. Έκανε έρευνα στη Βαρκελώνη, στο Ισπανικό Εθνικό Συμβούλιο Έρευνας στη Μαδρίτη και στη Σχολή Μηχανικής και Τεχνολογίας του Πανεπιστημίου του Νότιου Ιλινόις. 

Αξιοσημείωτος ήταν και ο αγώνας της για ίσους μισθούς μεταξύ γυναικών και ανδρών, στα αμερικανικά πανεπιστήμια τη δεκαετία του 1970. 

• Ana María Cetto Kramis

(1946 - )

Μεξικανή φυσικός, ερευνήτρια καθηγήτρια στο Ινστιτούτο Φυσικής, διευθύντρια στη Σχολή Θετικών Επιστημών και διευθύντρια του Μουσείου Φωτός στο Εθνικό Αυτόνομο Πανεπιστήμιο του Μεξικού (UNAM). 

Ασχολείται με την εμβάθυνση στις βασικές αρχές της κβαντικής φυσικής, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στην στοχαστική ερμηνεία της. 

Ακτιβίστρια για την προώθηση και συμμετοχή των γυναικών στην επιστήμη, πρωτοστάτησε στην πρωτοβουλία να ανακηρυχθεί το 2025 ως Διεθνές Έτος Κβαντικής Επιστήμης και Τεχνολογίας. 

Πηγή:

https://www.cambridge.org/us/universitypress/subjects/physics/history-philosophy-and-foundations-physics/women-history-quantum-physics-beyond-iknabenphysiki

 

Hendrika Johanna van Leeuwen

Η ξεχασμένη φυσικός  Πρωτοπόρος της Κβαντικής Μηχανικής

Η Hendrika Johanna van Leeuwen (1887 – 1974) ήταν Ολλανδή φυσικός που στη διδακτορική της διατριβή εξήγησε ότι ο μαγνητισμός στα στερεά είναι ένα κβαντομηχανικό φαινόμενο. Ήταν ακόμα η πρώτη γυναίκα καθηγήτρια στο Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο του Ντέλφτ [1]

Γεννήθηκε στη Χάγη της Ολλανδίας στις 3 Ιουλίου 1887. Σπούδασε φυσική στο Πανεπιστήμιο του Leiden υπό την καθοδήγηση του Hendrik Antoon Lorentz  (Νόμπελ φυσικής 1902) και απέκτησε το διδακτορικό της το 1919.

Η διδακτορική της διατριβή είχε τίτλο «Προβλήματα της ηλεκτρονικής θεωρίας του μαγνητισμού»  και επικεντρώθηκε να αποδείξει γιατί ο μαγνητισμός είναι ουσιαστικά ένα κβαντομηχανικό φαινόμενο. Η κλασική φυσική δεν μπορεί να εξηγήσει τον παραμαγνητισμό, τον διαμαγνητισμό και τον σιδηρομαγνητισμό.  Το συμπέρασμα αποτελεί σήμερα  το «θεώρημα Bohr- van Leeuwen». (Το θεώρημα Bohr–Van Leeuwen ανακαλύφθηκε από τον Niels Bohr το 1911 στη διδακτορική του διατριβή χωρίς όμως να δημοσιευτεί και αργότερα ανακαλύφθηκε ξανά από την Hendrika Johanna van Leeuwen στη δική της διδακτορική διατριβή το 1919).

Η Van Leeuwen συνέχισε να ερευνά μαγνητικά υλικά στο «Technische Hogeschool Delft» (τώρα ονομάζεται Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο του Ντελφτ), αρχικά το 1920 ως «βοηθός», και στη συνέχεια προήχθη σε αναγνώστρια στη θεωρητική και εφαρμοσμένη φυσική. Το 1947 διορίστηκε εκεί καθηγήτρια, η πρώτη γυναίκα καθηγήτρια. Μέχρι τη συνταξιοδότησή της το 1952,  έδινε διαλέξεις για τον σιδηρομαγνητισμό και την ειδική σχετικότητα.

Πέθανε στο σπίτι της στο Ντέλφτ της Ολλανδίας στις 26 Φεβρουαρίου 1974.

Πηγές: 

https://en.wikipedia.org/wiki/Hendrika_Johanna_van_Leeuwen

https://shequantum.org/2023/12/02/3-of-our-women-of-quantum-series-theoretical-physicist-professor-hendrika-johanna-van-leeuwen/

---

[1] Delft University of Technology (TU Delft): Είναι το μεγαλύτερο και παλαιότερο πολυτεχνείο της Ολλανδίας. Ιδρύθηκε το 1842 ως Βασιλική Ακαδημία από τον βασιλιά Willem στην πόλη Delft της Ολλανδίας.

Emmy Noether

 

Μια σπουδαία μαθηματικός που καθόρισε την εξέλιξη της σύγχρονης φυσικής

H Amalie Emmy Noether (1882 – 1935) ήταν Γερμανίδα μαθηματικός και θεωρητική φυσικός, εβραϊκής καταγωγής. Θεωρείται η μαθηματικός του 20^ου αιώνα και «Αλγεβίστρια» με μεγάλη επιρροή . Συνέβαλε ουσιαστικά στη δημιουργία της σύγχρονης άλγεβρας, που βασίζεται στην αφηρημένη μελέτη των αλγεβρικών δομών. 

Στη φυσική, διατύπωσε και απέδειξε τα θεωρήματα  που φέρουν το όνομά της (1^ο και 2^ο θεώρημα Noether), τα οποία εξηγούν τη θεμελιώδη σχέση μεταξύ συμμετρίας και των νόμων διατήρησης. Θεωρούνται βασικά τόσο για τη γενική σχετικότητα όσο και για τη φυσική των στοιχειωδών σωματιδίων.

Γεννήθηκε το 1882 στο Erlangen της Γερμανίας. Ο πατέρας της, Max Noether, ήταν διακεκριμένος μαθηματικός και καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της πόλης. Η μητέρα της, Ida Kaufman, προέρχονταν από εύπορη οικογένεια. Από το 1889 έως το 1897 φοίτησε σε σχολείο του Erlangen και παρακολούθησε μαθήματα γερμανικών, αγγλικών, γαλλικών, αριθμητικής και πιάνου. Το 1900, πήρε πτυχίο που της επέτρεπε να διδάσκει αγγλικά και γαλλικά σε σχολεία θηλέων. Όμως η Noether δεν έγινε τελικά καθηγήτρια γλωσσών αλλά αποφάσισε να ακολουθήσει το δύσκολο για τα κορίτσια της εποχής εκείνης δρόμο και να σπουδάσει μαθηματικά. Στις γυναίκες επιτρέπονταν να παρακολουθούν ανεπίσημα τα μαθήματα στο Πανεπιστήμιο και μόνο μετά από άδεια του κάθε καθηγητή. Ξεκίνησε τις σπουδές της ως ακροάτρια στο Πανεπιστήμιο του Erlangen [1] το 1901.

Το 1902, πέρασε τις εισαγωγικές εξετάσεις και φοίτησε αρχικά ως ακροάτρια και στη συνέχεια κανονικά στα Πανεπιστήμια του Gottingen και του Erlangen έως το 1907 που πήρε το διδακτορικό της. O δρόμος της ακαδημαϊκής καριέρας ήταν ακόμη κλειστός για τις γυναίκες και η Emmy παρέμεινε στη γενέτειρά της όπου βοηθούσε τον πατέρα της και παράλληλα ασχολούνταν με τη δική της έρευνα. Με την εμφάνιση των πρώτων της επιστημονικών δημοσιεύσεων η φήμη της άρχισε να εξαπλώνεται και το 1913 έδωσε διάλεξη στη Βιέννη.

Το 1915 έλαβε πρόσκληση από τον Felix Klein να ενταχθεί στο τμήμα μαθηματικών στο Πανεπιστήμιο του Γκέτινγκεν, όπου συγκεντρώθηκαν οι μεγαλύτεροι μαθηματικοί στη Γερμανία της εποχής, τουλάχιστον μέχρι την άνοδο των Ναζί στην εξουσία. Στο Göttingen, η Noether μπορούσε να διδάξει, χωρίς πληρωμή, με το όνομα του μαθηματικού David Hillbert. Ο Hillbert δίδασκε την πρώτη τάξη του μαθήματος και η Noether στη συνέχεια δίδασκε τις υπόλοιπες τάξεις ως «βοηθός διδασκαλίας».

Το 1919, η Noether μετά από αλλαγή της νομοθεσίας, απέκτησε το δικαίωμα να διδάσκει χωρίς αμοιβή. Το 1922, άρχισε να παίρνει ένα μικρό μισθό. Η θέση της όμως στο Πανεπιστήμιο του Gottingen δεν άλλαξε όχι μόνο γιατί ήταν γυναίκα αλλά επίσης γιατί ήταν Εβραία και οπαδός του ειρηνιστικού κινήματος. Τον Απρίλιο του 1933, οι ναζί προκάλεσαν την απόλυσή της από το Πανεπιστήμιο. H παραμονή της στη Γερμανία ήταν πια επικίνδυνη. Με τη βοήθεια του Albert Einstein μετανάστευσε στην Αμερική και το Σεπτέμβριο του ίδιου έτους, η Noether δέχτηκε θέση επισκέπτη καθηγητή στο Γυναικείο Κολέγιο Bryn Mawr στις ΗΠΑ. Προσκλήθηκε επίσης να παραδίδει εβδομαδιαίες διαλέξεις στο Ινστιτούτο Προηγμένων Μελετών στο Πανεπιστήμιο Princeton.

Ήταν τόσο εξαιρετική στη δουλειά της  που ο ίδιος ο Einstein την αποκαλούσε «δημιουργική μαθηματική ιδιοφυία».

Το 1935, αρρώστησε βαριά και πέθανε μετά από εγχείρηση στην οποία υπεβλήθη, σε ηλικία 53 ετών.

Το έργο της Noether συνεχίζει να παίζει καθοριστικό ρόλο στην εξέλιξη της Φυσικής, όπως στην θεωρία της υπερσυμμετρίας, η οποία ελέγχεται στον επιταχυντή αδρονίων του Cern και στη διατήρηση της πληροφορίας στις μαύρες τρύπες.

Πορτρέτο της Emmy Noether, ακρυλικό σε καμβά από την Αμερικανίδα ζωγράφο Jennifer Mondfrans.

Στηρίζεται στην φωτογραφία της (περίπου 1900) / από την wikipedia.

 Πηγές:

https://en.wikipedia.org/wiki/Emmy_Noether

---

[1] Friedrich-Alexander-Universität Erlangen-Nürnberg (FAU): Δημόσιο ερευνητικό πανεπιστήμιο στις πόλεις Ερλάνγκεν και Νυρεμβέργη στη Βαυαρία της Γερμανίας. Ιδρύθηκε το 1742 στο Bayreuth και μετακόμισε στο Erlangen το 1743. Το 1972 το «Teacher Training College» στη Νυρεμβέργη ενσωματώθηκε σ’ αυτό και από τότε το συνδυασμένο ίδρυμα έχει  φυσική παρουσία  και στις δύο πόλεις.

Harriet Brooks

 

Η πρώτη Καναδή γυναίκα πυρηνικός φυσικός

 

Φωτογραφία αποφοίτησης, Μάρτιος 1898

 Η Harriet Brooks (1876 – 1933) ήταν Καναδή πρωτοπόρος πυρηνικός φυσικός, που όμως λίγοι την γνωρίζουν. Η έρευνά της σχετικά με την πυρηνική μεταστοιχείωση  και τη ραδιενέργεια είχε μεγάλη σημασία στην εξέλιξη της φυσικής. Ήταν αυτή που ανακάλυψε την ατομική ανάκρουση και βοήθησε στην ανακάλυψη του ραδονίου.

Γεννήθηκε στις 2 Ιουλίου 1876 στο Έξετερ του Καναδά σε πολύτεκνη οικογένεια με εννέα παιδιά. Το 1894 η οικογένειά της μετακόμισε στο Μόντρεαλ και η Harriet  κατόρθωσε να φοιτήσει με υποτροφία στο Πανεπιστήμιο McGill [1], από το οποίο αποφοίτησε το 1898 με άριστα στα μαθηματικά και τη φυσική φιλοσοφία.

Μετά την ολοκλήρωση του πτυχίου της, η Harriet Brooks έγινε η πρώτη μεταπτυχιακή φοιτήτρια στον Καναδά και εργάστηκε στο McGill υπό τον Ernest Rutherford [2].

Η μεταπτυχιακή εργασία της Brooks επικεντρώθηκε στον ηλεκτρομαγνητισμό, όπου μελέτησε τη συμπεριφορά των ηλεκτρονίων. Αυτό ήταν ένας σημαντικός πρόδρομος για την κατανόηση της ραδιενέργειας, την οποία θα ακολουθούσε στη μετέπειτα καριέρα της.

Το 1901 έγινε η πρώτη γυναίκα που έλαβε μεταπτυχιακό από τον McGill. Ήταν επίσης η πρώτη γυναίκα στον Καναδά που απέκτησε μεταπτυχιακό στον ηλεκτρομαγνητισμό.

 

Η ερευνητική ομάδα του Ernest Rutherford στο Μόντρεαλ το 1899. Η Harriet Brooks βρίσκεται στο κέντρο πίσω. Ο Ράδερφορντ βρίσκεται στην άκρη δεξιά.

Το εργαστήριο Φυσικής στο «Macdonald Physics Building» το 1901. Τότε ήταν ένα από τα καλύτερα εξοπλισμένα εργαστήρια οπουδήποτε και επιδοτήθηκε από τον ευεργέτη του Πανεπιστημίου  McGill, τον William Macdonald. Στο εργαστήριο αυτό , το 1898 ήρθε ως καθηγητής ο Ernest Rutherford ο οποίος είχε ήδη αρχίσει να μελετά τη ραδιενέργεια στο «Cavendish Laboratory» του Πανεπιστημίου Cambridge.

Παράλληλα με τις μεταπτυχιακές της σπουδές εργαζόταν από το 1899 ως καθηγήτρια στο  Royal Victoria College, το γυναικείο κολέγιο του Πανεπιστημίου McGill .

Το 1901, η Brooks πήρε υποτροφία για να κάνει το διδακτορικό της στη φυσική στο Κολέγιο Bryn Mawr [3] στην Πενσυλβάνια.

Την επόμενη χρονιά (1902 – 1903) εντάχθηκε στην ομάδα του Joseph John Thompson [4] στο Εργαστήριο Cavendish [5] στο Cambridge της Αγγλίας.

Το 1903 επέστρεψε στο McGill για να συνεργαστεί ξανά με τον Rutherford. Εδώ έκανε καινοτόμες ανακαλύψεις στον τομέα της ακτινοβολίας.

Ανακάλυψε ότι η τοποθέτηση ενός μη ραδιενεργού υλικού σε έναν ραδιενεργό θάλαμο προκάλεσε το υλικό να γίνει ραδιενεργό.

Αναλύοντας τις εκπομπές από το ραδιενεργό στοιχείο θόριο διαπίστωσε ότι  μάλλον είναι ένα νέο αέριο που τώρα ονομάζουμε ραδόνιο. Αυτή η ανακάλυψη έδειξε ότι τα ραδιενεργά στοιχεία μετατρέπονται σε άλλα στοιχεία, γεγονός που αποτελεί τον πυρήνα της σύγχρονης αντίληψης για τη ραδιενέργεια (φυσική μεταστοιχείωση).

Ως ερευνήτρια με τον Rutherford, ανακάλυψε το «φαινόμενο ανάκρουσης» που συμβαίνει όταν άτομα που εκτοξεύουν ένα σωματίδιο άλφα κατά τη διάρκεια της ραδιενεργής διάσπασης αποκτούν κινητική ενέργεια και τη χρησιμοποιούν για να εκτοξευθούν μακριά από τους γείτονές τους.

H Brooks συνέγραψε και δημοσίευσε ερευνητικές εργασίες από μόνη της και μαζί με τον Rutherford, ο οποίος αν και αναφέρονταν στο έργο της και της έδινε τα εύσημα στις δημοσιεύσεις και τις διαλέξεις του, εντούτοις η συνεισφορά της πέρασε σε μεγάλο βαθμό απαρατήρητη και η ανακάλυψη του ραδονίου αποδόθηκε μόνο στον Rutherford. Χρειάστηκαν 70 χρόνια μετά τον θάνατό της, για να αναγνωριστεί επισήμως η συνεισφορά της και να εισαχθεί το 2002 στο Καναδικό «Hall of Fame Επιστήμης και Μηχανικής».

Το 1904 πήγε στο Κολέγιο Barnard [6] ως καθηγήτρια Φυσικής. Όταν το 1906 ανακοίνωσε τον αρραβώνα της με ένα συνάδελφό της,  τον καθηγητή Φυσικής  Bergen Davis, η διοίκηση του Barnard της ζήτησε να παραιτηθεί γιατί σύμφωνα με τα ήθη της εποχής δεν μπορούσε να είναι και παντρεμένη και επιτυχημένη ακαδημαϊκός. Υποστηρίζοντας την άποψη ότι «μια γυναίκα έχει δικαίωμα στην άσκηση του επαγγέλματός της και δεν μπορεί να καταδικαστεί να το εγκαταλείψει μόνο και μόνο επειδή παντρεύεται» παραιτήθηκε από τη θέση της και διέκοψε τη σχέση της.

Στο τέλος του 1906 επέστρεψε στην Ευρώπη και τον επόμενο χρόνο εργάστηκε ως ανεξάρτητη ερευνήτρια στο εργαστήριο της Μαρίας Κιουρί στο Παρίσι. Έτσι έγινε η πρώτη γυναίκα φυσικός που δούλεψε με τρεις σπουδαίους Νομπελίστες επιστήμονες (M. Curie, J.J. Thomson   και E. Rutherford).

Η επιστημονική της καριέρα τελικά τερματίστηκε όταν το 1907 παντρεύτηκε στο Λονδίνο τον καθηγητή Φυσικής του McGill , Frank Pitcher. Επέστρεψε στο Μόντρεαλ και απέκτησε τρία παιδιά, δύο από τα οποία πέθαναν σε εφηβική ηλικία.

Η Harriet Brooks πέθανε στις 17 Απριλίου 1933, μετά από μια επίμονη αλλά άγνωστη ασθένεια. Ήταν 56 ετών. Αναφορές στην ασθένειά της δηλώνουν «διαταραχές του αίματος», πιθανόν λευχαιμία που προκλήθηκε από την έκθεσή της στη ραδιενέργεια.

 

---

[1] McGill University. Αγγλόφωνο Δημόσιο Ερευνητικό Πανεπιστήμιο που βρίσκεται στο Μόντρεαλ του  Καναδά. Ιδρύθηκε το 1821

[2] Ernest Rutherford (1871 – 1937). Νεοζηλανδός φυσικός και πρωτοπόρος ερευνητής τόσο στην ατομική όσο και στην πυρηνική φυσική . Θεωρείται  «ο πατέρας της πυρηνικής φυσικής». Το 1908 πήρε το Νόμπελ Χημείας «για τις έρευνές του σχετικά με τη διάσπαση των στοιχείων και τη χημεία των ραδιενεργών ουσιών».

[3] Bryn Mawr College είναι ένα ιδιωτικό κολέγιο για γυναίκες  που ιδρύθηκε το 1885 στο Bryn Mawr της Πενσυλβάνια, των ΗΠΑ.

[4] Joseph John Thompson (1856 – 1940). Άγγλος φυσικός που το 1897  ανακάλυψε το πρώτο υποατομικό σωματίδιο, το ηλεκτρόνιο. Βραβείο Νόμπελ Φυσικής το 1906 «σε αναγνώριση των μεγάλων πλεονεκτημάτων των θεωρητικών και πειραματικών ερευνών του σχετικά με την αγωγή του ηλεκτρισμού από αέρια».

[5] Cavendish Laboratory: Είναι το Τμήμα Φυσικής του Πανεπιστημίου του Κέιμπριτζ και αποτελεί μέρος της Σχολής Φυσικών Επιστημών. Άρχισε τη λειτουργία του το 1874  ως εργαστήριο πειραματικής φυσικής και πήρε το όνομά του από τον Βρετανό χημικό και φυσικό Henry Cavendish .

[6] Barnard College: Είναι  το ιδιωτικό γυναικείο κολέγιο που ιδρύθηκε το 1889  συνδεδεμένο με  το Πανεπιστήμιο Columbia.

Πηγές

https://en.wikipedia.org/wiki/Harriet_Brooks

https://www.lindahall.org/about/news/scientist-of-the-day/harriet-brooks

https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/harriet-brooks

Tatyana Alexeyevna Afanasyeva

 Μαθηματικός και Φυσικός

 

Φωτογραφία από το 1910

Η  Τatyana Alexeyevna Afanasyeva ( 1876 – 1964) ήταν Ρωσικής καταγωγής μαθηματικός και φυσικός που συνεισέφερε στους τομείς της στατιστικής μηχανικής και της στατιστικής θερμοδυναμικής.

Γεννήθηκε στις 19 Νοεμβρίου 1876 στο Κίεβο της Ουκρανίας, τότε μέρος της Ρωσικής Αυτοκρατορίας. Σε μικρή ηλικία έχασε τον πατέρα της και μετακόμισε στην Αγία Πετρούπολη για να ζήσει με τη θεία και το θείο της που ήταν καθηγητής στο Πολυτεχνικό Ινστιτούτο της Αγίας Πετρούπολης. Εκεί μετά την αποφοίτησή της από το κανονικό σχολείο, η Τατιάνα άρχισε να σπουδάζει μαθηματικά και φυσική στο Πανεπιστήμιο Γυναικών στην Αγία Πετρούπολη. Το 1902, μεταγράφηκε στο Πανεπιστήμιο του Γκέτινγκεν [1] στη Γερμανία για να συνεχίσει τις σπουδές της με τους μαθηματικούς  Felix Klein [2] και David Hilbert [3]. Εκεί γνώρισε τον Αυστριακό φυσικό Paul Ehrenfest ( 1880 – 1933) με τον οποίο παντρεύτηκε το 1904 και απέκτησε τέσσερα παιδιά.  

Το 1912 μετακόμισαν στο Leiden της Ολλανδίας, όπου ο Paul Ehrenfest διορίστηκε ως καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Leiden [4] για να διαδεχθεί τον Νομπελίστα φυσικό Hendrik  Lorentz [5].

Η Τατιάνα συνεργάστηκε στενά με τον σύζυγό της, κυρίως στην κλασική ανασκόπηση της στατιστικής μηχανικής του Boltzmann[6].

Δημοσίευσε πολλές εργασίες για διάφορα θέματα όπως η τυχαιότητα, η εντροπία και η διδασκαλία της γεωμετρίας στα παιδιά.

Πέθανε στο Leiden στις 14 Απριλίου 1964.

---

[1] University of Göttingen. Διακεκριμένο Δημόσιο Ερευνητικό Πανεπιστήμιο στην πόλη του Γκέτινγκεν της Γερμανίας που ιδρύθηκε το 1734.

[2] Felix Klein (1849 -1925). Γερμανός μαθηματικός

[3] David Hilbert (1862 – 1943). Γερμανός μαθηματικός και ένας από τους πιο σημαντικούς μαθηματικούς των πρώτων χρόνων του 20ου αιώνα.

[4] Leiden University. Το  παλαιότερο πανεπιστήμιο στην Ολλανδία που ιδρύθηκε το 1575.

[5] Hendrik Antoon Lorentz (1853 – 1928). Ολλανδός θεωρητικός φυσικός.

[6] Ludwig Eduard Boltzmann (1844 – 1906). Αυστριακός θεωρητικός φυσικός και φιλόσοφος, ένας  από τους θεμελιωτές της Στατιστικής Φυσικής και της Θερμοδυναμικής.

Πηγές

https://en.wikipedia.org/wiki/Tatyana_Afanasyeva