Ο ζωγράφος František Kupka και ο φυσικός Isaak Newton

 Ένα έργο τέχνης - Μια σχέση με την επιστήμη της Φυσικής

"Disks of Newton / Study for Fugue in Two Colors" (Δίσκοι του Νεύτωνα / Μελέτη για φούγκα σε δυο χρώματα του František Kupka, 1912. Λάδι σε καμβά, 100,3 × 73,7 cm, Μουσείο Τέχνης Φιλαδέλφειας, Φιλαδέλφεια, ΗΠΑ. 

Μια ιστορία για το έργο τέχνης

Στις αρχές της δεκαετίας του 1910, ο Τσέχος ζωγράφος František Kupka (1871 - 1957), ένας από τους πρωτεργάτες της αφηρημένης και της ανεικονικής τέχνης στην Ευρώπη κατά τον 20ό αιώνα, άρχισε να απομακρύνεται από την αναπαραστατική ζωγραφική. 

Μελετώντας τις θεωρίες της φυσικής και της οπτικής για το φως γοητεύτηκε από τον "Τροχό του Νεύτωνα".

Ο František Kupka θεωτείται ένας από τους εκπροσώπους του "Ορφισμού", ενός βραχύβιου και πρωτοποριακού κινήματος τέχνης που αναπτύχθηκε στο Παρίσι μεταξύ 1912 και 1914. Το όνομα του κινήματος επινοήθηκε από τον Γάλλο ποιητή Guillaume Apollinaire και παραπέμπει στον μυθικό μουσικό Ορφέα της ελληνικής μυθολογίας, υποδηλώνοντας τον λυρισμό και τη μουσικότητα των χρωμάτων. 

Το παραπάνω έργο του Kupka ενσωματώνει κυκλικές ζώνες "δονούμενου" χρώματος που περιλαμβάνουν όλο το φάσμα, καθώς και το λευκό. Αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα καμπυλόγραμμης καθαρής αφαίρεσης  και αντιπροσωπευτικό παράδειγμα του ορφισμού. Όπως δηλώνει και ο τίτλος του, τα πειράματα του Isaak Newton σχετικά με το ηλιακό φως και το χρωματικό φάσμα καθώς και ο περιστρεφόμενος χρωματικός δίσκος του Νεύτωνα αποτέλεσαν πηγή έμπνευσης του καλλιτέχνη. Πηγή έμπνευσης ήταν και η δομή μιας μουσικής φούγκας και ο ρυθμός αποτυπώνεται οπτικά.

Μια ιστορία φυσικής

Το 1666 στην Αγγλία, ο νεαρός Isaak Newton (1642 - 1727), σ' ένα δωμάτιο του πατρικού του σπιτιού, το Woolsthorpe στο Lincolnshire, πραγματοποίησε πειράματα με ένα πρίσμα και απέδειξε ότι το λευκό φως  δεν είναι βασικό χρώμα αλλά είναι μείγμα  επτά χρωμάτων.  Από τις δημοσιεύσεις του, και κυρίως από όσα αναφέρει στο βιβλίο του Opticks (δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά το 1704), γνωρίζουμε επακριβώς την πειραματική διάταξη που χρησιμοποίησε καθώς και τα αποτελέσματα που κατέγραψε. Περισσότερα  εδώ

Ο Νεύτωνας ερευνά το φως, του John Adam Houston (1812-1884), εικονογράφηση από το περιοδικό The Illustrated London News, τόμος LVI, 4 Ιουνίου 1870. Ψηφιακά χρωματισμένη εικόνα. Συλλογή Granger, Νέα Υόρκη.

Αυτός είναι ο χρωματικός κύκλος ταξινόμησης των χρωμάτων στα οποία αναλύεται το λευκό φως με τη βοήθεια ενός πρίσματος. Δημοσιεύτηκε στο έργο του Isaak Newton, "Optics" / Μια πραγματεία για τις ανακλάσεις, τις διαθλάσεις, τις καμπύλες και τα χρώματα του φωτός, (1704). Τα 7 χρώματα εμφανίζονται με τη λατινική ονομασία τους:  Rubeus: Κόκκινο, Aureus: Πορτοκαλί, Flavus: Κίτρινο, Viridis: Πράσινο, Caeruleus: Μπλε, Indicus: Λουλακί, Violaceus: Ιώδες. Ο Νεύτωνας, πιστεύοντας ότι το Σύμπαν διέπεται από γεωμετρική αρμονία,αναζήτησε μια σχέση ανάμεσα στα χρώματα και στους ήχους. Έτσι τα τμήματα στα οποία χώρισε το χρωματικό κύκλο είναι άνισα επειδή βασίστηκε στα μαθηματικά διαστήματα της μουσικής κλίμακας.

Δυο ακόμα έργα του František Kupka με το ίδιο θέμα αποτελούν μέρος της συλλογής δυο σπουδαίων μουσείων στον κόσμο.

Είναι:

•  "Disques de Newton. Etude pour Fugue à deux couleurs", 1911 - 1912. Λάδι σε καμβά, 49,5× 65 cm, Centre Pompidou - Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, Παρίσι.

• Study for "Disks of Newton" , 1911-12. Παστέλ σε χαρτί, 24.8 x 27.9 cm, Μουσείο Solomon R. Guggenheim, Ν. Υόρκη. 

Πηγές εικόνων

https://www.flickr.com/photos/euthman/2524761116

https://www.britannica.com/biography/Isaac-Newton/Career

https://www.centrepompidou.fr/fr/ressources/oeuvre/crbzgnL

https://www.guggenheim.org/artwork/2387